In en om Assen





De Parochie Maria Tenhemelopneming aan de Nassaulaan


Mijn dank gaat uit naar het parochiebestuur en pastoor Koos Tolboom voor het verlenen van de medewerking om de Parochie in alle rust te kunnen fotograferen (en te bewonderen).


Het interieur van de Parochie Maria Tenhemelopneming aan de Nassaulaan (foto: Sietse Kooistra)


De grote klok heet 'Maria'


De Rooms Katholieke parochie te Assen werd opgericht bij koninklijk besluit van 24 april 1833. In deze tijd werkten veel arbeiders uit Duitsland in de vervening bij Assen. Indien zij niet te Assen konden kerken vreesde men dat zij zouden uitwijken naar de vervening in Avereest, vandaar dit initiatief van de burgerlijke overheid. Op 29 juni 1833 werd voor deze parochie aan de Zuidersingel in Assen een noodkerkje in gebruik genomen. Op een terrein ten noorden van de Vaart werd 14 april 1837 de eerste steen gelegd voor een nieuw kerkje.

De kerk heeft de sobere baksteenarchitectuur zoals die tussen de twee wereldoorlogen gebruikelijk was. De traditionele bouwstijl is verwant aan de Delftse school In de hal hangen de touwen van de luidklokken. De grote klok heet 'Maria' en luidt solo bij begrafenissen, de kleine klok 'Willibrord' bij het toedienen van de doop. Op zon- en feestdagen worden ze samen geluid voor de eucharistieviering. Bij binnenkomst in de kerk vallen meteen de prachtige gebrandschilderde ramen op. Vlak voor de oorlog werden de eerst ramen geplaatst door Jos ten Horn, Almelo. In de jaren 1964 en 1989 zijn alle overige ramen geplaatst door J.A.C. Schoenmaker uit Oldenzaal. In totaal zijn er elf ramen waarin diverse bijbelse voorstellingen zijn uitgebeeld. De cyclus brengt het leven van Maria in beeld:

01. de geboorte van Maria
02. de opdracht van Maria in de tempel
03. de boodschap van de engel aan Maria
04. bezoek van Maria aan Elisabeth
05. de geboorte van Jezus
06. Maria op de bruiloft van Kana
07. Maria neemt Jezus van het kruis
08. Maria op het Pinksterfeest
09. Eva en Maria (zonde en verlossing)
10.Doop in de Jordaan. (doopkapel)
11. Maria ten Hemelopneming. (toren)

De dodengedenkhoek

Het mozaïek van de evangelieverkondiging van Bonifatius werd in 1937 uitgevoerd door Joannes Colette uit Nijmegen, evenals de kruiswegstaties. Deze veertien afbeeldingen rond het lijden en de dood van Jezus werden in de volksmond wel de volksbijbel genoemd. Links in de kerk bevindt zich een overdekte gang naar de pastorie. Onder het gebrandschilderde raam 'Doop in de jordaan' ligt, een trede lager dan de rest van het gebouw, de doopkapel met het doopvont. Dit hoogteverschil symboliseert de opgang van de duisternis naar het Licht.

We staan even stil bij een dodengedenkhoek. Gedurende een jaar worden de namen van alle overleden mede-parochianen vermeld op kruisjes. De gedachtenis aan de overledenen wordt hierdoor 'levend' gehouden door het geloof in de verrijzenis. Rondom in de kerk zijn twaalf marmeren inwijdingskruisjes te vinden. Op deze plaatsen is de kerk bij de inwijding door de bisschop gezalfd. Ze symboliseren de twaalf apostelen. Bij de Mariakapel blijven we ook even stil staan. Hier kunnen gelovigen een kaars opsteken en tot Maria bidden. Een schilderij in de kapel stelt Maria voor in het Drentse veld (J. Coppes). De kerk werd in 1992 aangewezen als monument van jongere bouwkunst en maakt deel uit van het beschermd stadsgezicht van de gemeente Assen.


Bronvermelding:
Orgels in Drenthe


Raam -1-: Geboorte van Maria. Voor 1945 geplaatst door Jos ter Horn. Centraal in de afbeelding ziet men de vroedvrouw met het pasgeboren kindje: onder een wasbak met water, symbool van Maria's zuiverheid. Boven haar ouders Joachim en Anna, die haar verwonderd en opgetogen bezien. Opzij de musicerende engelen, die de geboorte van dit mensenkind bezingen. Op de vaandels leest men: "Tota pulchara est Maria"; je bent de volmaakt schone, Maria. (foto: Sietse Kooistra)


Theresia van Liseux

Al in de negentiende eeuw was er een simpel kerkje aan de Vaart in Assen. In de jaren dertig van de vorige eeuw was dit kerkje aan vervanging toe (in slechte staat en te klein). In 1933, bij het honderdjarig bestaan van de parochie, kreeg pastoor J. Mets een perceel grond met een woonhuis, dat als pastorie kon dienen, ter beschikking. Architect Van Dongen jr. werd benaderd voor een ontwerp en in hetzelfde jaar vond de aanbesteding plaats. In 1934 vond de consecratie door de Aartsbisschop plaats.

Het in de stijl van het aan de Delftse School verwante traditionalisme gebouwde kerkgebouw is van het type zaalkerk, staat op een fundering van gewapend beton en heeft een nog vrijwel gaaf interieur. De kerk gaat aan rechterzijde vergezeld van een parochiehuis dat in 1934 eveneens is ontworpen door Van Dongen jr., in een sobere stijl die aansluit op die van de kerk. Aan linkerzijde is de kerk verbonden met een negentiende eeuws huis dat in 1934 de functie van pastorie kreeg. Kerk, parochiehuis en pastorie vormen een bijzonder ensemble binnen het beschermd stadsgezicht Assen.

Voor de Mariakapel had Charles Vos een beeld van Theresia van Liseux gemaakt. In 2008, bij het 175-jarig bestaan van de parochie, is de Mariakapel opnieuw ingericht. Het beeld is verplaatst en staat nu in de pastorietuin tegen de muur van de sacristie

Theresia van Lisieux, doopnaam: Thérèse Martin, kloosternaam: Thérèse de l'Enfant-Jésus et de la Sainte-Face (2 januari 1873 - 30 september 1897) is een Franse heilige. Haar feestdag valt op 1 oktober. Ze werd als Thérèse Martin geboren in Alençon. Op haar tiende werd ze ernstig ziek totdat het Mariabeeld op 13 mei boven haar bed naar haar glimlachte, waarna ze volledig genas. Al op jonge leeftijd voelde ze dat het haar roeping was God te dienen. Ze was uitzonderlijk vroom, maar stond ook bekend om haar gevoel voor humor.

Ze besloot in te treden bij de orde van de Ongeschoeide Karmelietessen in Lisieux (Normandië) waar twee zussen van haar, waaronder haar lievelingszus Pauline, al eerder waren ingetreden (een derde zus zou in 1894 ook volgen). Op haar vijftiende trad zij met speciale toestemming van paus Leo XIII daadwerkelijk in bij de orde. In 1890 deed zij haar professie en in 1893 kreeg zij de zorg over de novicen toebedeeld. Zelf wilde ze geen non worden maar altijd novice blijven. Op aanwijzingen van haar zus, die op dat moment tevens overste was, begint zij in 1895 met het opschrijven van haar levensverhaal. In 1896 werd tuberculose bij haar geconstateerd. Ze stierf op 24-jarige leeftijd aan de ziekte.

Op een gemetseld vierkant van bakstenen staat het beeld. Theresia is staande op een console ten voeten uit afgebeeld als zuster van de Ongeschoeide Karmelitessen (bruin habijt, bruin scapulier, witte halssluier, zwarte bovensluier en witte mantel). Vos heeft geen kleuren bij het beeld gebruikt. Aan haar rechterzijde hangt een rozenkrans. Op haar geopende rechterhand, op borsthoogte, rust het kruis dat zij met haar andere hand tegen haar lichaam aangedrukt houdt. Haar gezicht, met gesloten ogen, is schuin naar rechts afgewend. Achter haar hoofd is een nimbus, bestaande uit rozen, aangebracht. De rozen zijn symbool van haar dienstbaarheid aan de mensen, ook na haar dood.


Bronvermelding:
De website over Charles Vos


Theresia van Liseux Stenen beeld, gedateerd 1934, ongesigneerd, hoogte 167cm. (foto: Sietse Kooistra)


De Kruiswegstaties

De Kruisweg (Via Crucis of Via Dolorosa in het Latijn) is een onderdeel van de totale traditie van het Christelijke Paasfeest. Het is een nabootsing van de lijdensweg van Christus vanaf het gerechtsgebouw (het paleis van de Romeinse procurator Pontius Pilatus) tot op de heuvel Golgotha, de plaats van zijn terechtstelling. Het woord statie is afgeleid van het Latijnse woord statio, dat het staan of stilstaan betekent. In de Rooms-Katholieke traditie is het sinds de vijftiende eeuw ook een godsdienstoefening, die onder andere op Goede Vrijdag plaatsvindt. Tijdens de Kruisweg gaan de gelovigen biddend en herdenkend langs veertien zogenaamde kruiswegstaties.

Een kruiswegstatie is een schilderij of reliëf dat een scène uit de lijdensweg van Jezus en zijn stervensproces uitbeeldt. De godsdienstoefening wordt door auteurs aan verschillende bronnen toegeschreven. Zo zou de kruiswegoefening teruggaan op de H. Maagd Maria die in Jeruzalem de plaatsen van de Via Dolorosa bezocht. Algemeen wordt echter vooral de werkzaamheid van de H. Franciscus van Assisi verantwoordelijk geacht voor de verspreiding van de gebeden Kruisweg.

In alle katholieke kerken vind je een kruisweg, bestaande uit 14 staties. Deze staties staan voor 14 episodes waarbij je even blijft stilstaan. Ze zijn afgeleid van de weg die Jezus ging vanaf het paleis van Pilatus tot de berg waar hij gekruisigd werd. Na de 4de eeuw ontstonden er bedevaarten naar het Heilig Land, vooral naar Jeruzalem. In de 13de eeuw kregen de franciscaanse broeders het beheer over de heilige plaatsen in Palestina. Zij nodigden de pelgrims uit om de weg van Jezus te volgen. In 1250 noemden ze deze weg de Via Dolorosa. Onder invloed van de franciscaanse en kapucijnse broeders, werd er vanaf 1700 overal in kerken een kruisweg aangebracht. Door veel invloeden is het aantal staties toevallig op 14 uitgekomen. In 1741 heeft paus Benedictus de Vierde de kruisweg voor alle kerken verplicht gesteld. Dat kon ook in de vorm van houten kruisjes.

De mozaïekkruisweg in de parochiekerk is ontworpen door Joannes Collette uit Nijmegen en in 1937 in de kerk geplaatst. De teksten bij de Kruiswegstaties zijn van de hand van pastoor Tolboom en gebruikt bij de kruiswegviering op Goede Vrijdag 2013. Ze zijn geschreven met de ogen van kinderen.


Onderdeel van de mozaïekkruisweg in de parochiekerk; kruiswegstatie -10- Jezus wordt van zijn kleren beroofd (foto: Sietse Kooistra)


Kruisigingsgroep

Iconografische betekenis

Op het voetstuk van de groep is een schedel weergegeven, als verwijzing naar de naam Golgotha, dat schedelplaats betekent. Onder het kruis staan rechts Maria en links Johannes. Moeder Maria was aanwezig bij de kruisdood van Christus op het ogenblik dat zelfs Petrus zijn meester verloochende. Zij was de enige die het geloof in haar zoon bewaarde. Maria is daarmee het zinnebeeld van de Kerk. Johannes, de favoriete leerling van Christus, symboliseert doorgaans de Synagoge. De afbeelding van Christus aan het kruis heeft in de loop der tijden eveneens een grote verandering ondergaan.

De oudst bewaard gebleven afbeeldingen tonen Christus aan het kruis met een lange lendendoek, soms zelfs gekleed met een mantel, en met een kroon op het hoofd. Hij wordt dan voorgesteld als de overwinnaar van de zonde en de dood, verheven boven alle lijden en pijn. In de 13e eeuw wijzigde dat beeld echter sterk onder invloed van veranderende theologische opvattingen. Sindsdien wordt Christus dood of stervend afgebeeld met een ingezakt lichaam. Bovendien worden de voeten over elkaar gekruist en met één spijker aan het kruis vastgemaakt

De Kruisingingsgroep van de Pastorie in Assen

De pastorie in Assen beschikt over een heel bijzondere middeleeuwse kruisigingsgroep (plusminus 1520) die tot 1933 verborgen was in de kleine donkere ruimte van de biechtstoel in de kerk aan de Vaart. Het houtsnijwerk was bedenkt met dikke lagen witte verf die na deskundig advies werden verwijderd waarna de oorspronkelijke polychromie voor de dag kwam. Het is niet duidelijk waar deze groep vandaan komt.

Van Kessel schrijft op 7 december 1836: “Ik ben verleden week op het ambacht naar Groningen geweest, echter in stilte om niet door de Policiebedienden als bedelaar opgebragt en naar de Ommer Schans getransporteerd te worden. Mijne bedelarij te dier stede bestond hierin om de WEw Heeren Pastoors te bewegen dat zij de kisten en kasten van hunne bijna totaal gesloten huiskerken mogten openen en mij van de daarin opeen gepakte kerkgoederen iets voor mijne aanstaande kerk mede te delen”.


De Kruisigingsgroep in de Pastorie in Assen. (foto: Sietse Kooistra)


Bezoek voor meer informatie de website van de Parochie Maria Tenhemelopneming






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl