In en om Assen





Volleybal in Assen van 1945 tot 1964


Bronvermelding:
Samenstelling en redactie Jaco Radstake


Het Kerstvolleybaltoernooi werd in 1952 tweedaags. Het hoofdcentrum werd eerst geplaatst in het Concerthuis. Na enkele jaren moest worden verhuisd naar Bellevue, nog later naar zaal Geerts. Deze foto uit 1950 toont de voorzijde van café Bellevue te Assen gezien vanaf de Dr. Nassaulaan.(foto: Gemeente Assen)


Dankwoord

Onderstaande uit de periode 1945-1964 is samengesteld uit foto’s en krantenartikelen uit de toen gangbare dagbladen in Assen en omstreken, n.l.: De Provinciale Drentsche en Asser Courant en Het Nieuwsblad van het Noorden. Verder uit stukken, die derden spontaan ter beschikking hebben gesteld: van de Technische Commissies van Assen en het District Noord-II, programma’s van diverse Kersttoernooien, waaronder ook weer foto’s plus informatie van onderstaande mensen, die ik hiervoor ten zeerste dank:

Froukje Veltkamp, Lies Tiersma, Margriet Baudoin, Iet den Boer, Nellejet Zorgdrager, Berry Radstake, Roel Kampman, Dirk Koning, Gert en Henk Koolman en Bert Smallenbroek †.


Inleiding


Dit schrijven gaat voornamelijk over SUES in de bovengenoemde jaren, en dan nog primair over het heren-I team, simpelweg omdat daarvan de meeste documentatie van voorhanden was, en, omdat dat, zonder de andere teams en met name het eerste vrouwenteam te kort te willen doen, toch het meest in het oogspringend bezig was. Ook is gepoogd hier en daar wat zaken over het volleybal in Assen in het algemeen aan te roeren. Onvermijdelijk natuurlijk dat daarbij dan de naam van onze vriend(inn)en en tegelijk concurrenten: Flamingo ’55 opduikt. Deze twee verenigingen hebben elkaar vanuit hun schoolachtergrond naar grote hoogten gestuwd en daarmee niet alleen het Asser maar ook het Noordelijk volleybal een grote stimulans gegeven. De latere fusie, waarbij de naam SFC werd, heeft dit alleen maar versterkt.

Dit latere samengaan is niet alleen sportief gezien geheel begrijpelijk als men daarbij bedenkt dat de RHBS en het Stedelijk Gymnasium tezamen de initiatiefnemers waren van het volleybaltoernooi, dat later het Kerstvolleybaltoernooi werd. Daarom is het onbegrijpelijk en historisch gezien volkomen onjuist dat later in 1980 na het samengaan met SuDoSa deze historische afkorting uit de nieuwe clubnaam verdween. Wellicht een taak voor huidige historisch bewuste bestuurders van SuDoSa deze omissie te herstellen? (bv in: SFC-SuDoSa!?) Hoewel het Asser Gymnasium slechts een honderdtal leerlingen rijk was, bestond de volleybalvereniging SUES in het begin toch nog uit 6 teams: 3 dames-, en 3 herenteams.

Later werd dit voor beide categorieën twee. Mede hierdoor is er, in tegenstelling tot Flamingo, nooit behoefte geweest om een clubblad het licht te doen zien: Een papiertje op het prikbord in de hal van de school was voldoende om elkaar alles mede te delen en verder zag iedereen elkaar in de lespauzes. Een clubblad als vorm van communicatie en documentatie hebben wij dus moeten ontberen.


De periode van 1945 tot 1957

Door Bert Smallenbroek † en Jaco Radstake


Er werd gespeeld in het Concerthuis en Bellevue

De volleybalsport is na de tweede wereldoorlog in Nederland geïntroduceerd. Met name als sport op de middelbare scholen werd het volleyballen populair. Dat was na de oorlog ook wel voor de hand liggend. Accommodaties waren beperkt aanwezig: hier en daar waren alleen gymnastieklokalen beschikbaar, meestal in verbinding met middelbare scholen. Het sporten beperkte zich tot voetballen, hockeyen en in de zomer zwemmen en tennissen. Volleybal werd in gymnastieklokalen gespeeld en werd daardoor een welkome aanwinst, zeker in de winterperiode. Nederland was direct na de oorlog arm en hier en daar ook verwoest. Fabrieken waren door de Duitsers leeggehaald. Samenwerking en opbouw stonden voorop en het bevorderen van teamgeest was daarbij een belangrijk middel. Volleybal is bij uitstek een teamsport. Je kunt als individu slechts uitblinken, wanneer je teamgenoot je daartoe de kans geeft. Afhankelijkheid bevordert saamhorigheid.

In Assen werd het volleybal beoefend op drie scholen: De Gemeentelijke ULO, het Gemeentelijk Gymnasium, en de Rijks HBS. De ULO en het Gymnasium maakten gebruik van het dubbele gymnastieklokaal aan de Vaart, de HBS bezat een eigen gymnastieklokaal. In de periode tot 1950 beperkte het volleyballen zich tot onderlinge wedstrijden tussen de HBS en het Gymnasium en tussen deze laatste en de ULO. Het was de heer L. Thalen, die, als gymnastiekleraar aan beide scholen, (redactie:Gym en ULO), het volleyballen zeer heeft gestimuleerd. Hij regelde vaak de onderlinge ontmoetingen en was tevens de inspirator van de eerste School-Kersttoernooien. De Kersttoernooien tussen scholen uit de omliggende plaatsen vonden plaats in de Kerstvakantie en werden eerst verspeeld in de zalen aan de Vaart en de Rijks HBS. Naast het Kersttoernooi werden vanaf 1950 in dezelfde periode toernooien gespeeld in Coevorden en Steenwijk en later in de Paasvakantie in Almelo en Zwolle.

Het Kersttoernooi werd in 1952 tweedaags. Het aantal uitgenodigde scholen werd verdubbeld, ook al omdat zich uit het gehele Noorden scholen aanboden en graag wilden meedoen. Het was nu niet meer mogelijk het toernooi te laten spelen alleen in gymnastiek lokalen. Het hoofdcentrum werd eerst geplaatst in het Concerthuis. Na enkele jaren moest worden verhuisd naar Bellevue, nog later naar zaal Geerts. In die tijd werden wel vergrote gymnastieklokalen gebouwd, maar geen sporthallen. Sport had nog steeds geen hoge prioriteit bij de overheid. De belangstelling beperkte zich tot het beschikbaar stellen van de eerste prijs bij de heren en dames: te weten een beker van de Commissaris van de Koningin en een beker van Gedeputeerde Staten. Het volleybal was zeker tot 1953 een schoolsport. Het Asser gymnasium bezat een sterk team, dat tussen 1951 en 1954 zelden een wedstrijd verloor en het ene na het andere toernooi won.


De “canalstreet"

Ook in de competitie werd het team jaar in jaar uit ongeslagen kampioen. Het team bestond uit een vaste kern van vier tot vijf spelers, die gedurende zeker vier jaren bij elkaar zijn gebleven. De overige spelers wisselden meer, maar ook onder hen (zij waren jonger) was de continuïteit groot. De spelers waren technisch zeer vaardig en speelden gedisciplineerd, soms hele delen van sets in vaste ingestudeerde patronen en de aanvalskracht was gevarieerd en sterk. Dit compenseerde de nog niet volgroeide lichaamsbouw en de daarmee gepaard gaande lichaamskracht. Er werd vaak getraind onder leiding van de heer Thalen, die van grote invloed is geweest op de ontwikkeling van de techniek van de sport, en die het team de vrijheid gaf zich op creatieve wijze te manifesteren. Zo studeerden ze een switch met varianten in, die altijd succesvol was en die de “canalstreet’’ genoemd werd, naar het toenmalige lokaal aan de Kanaalstraat, waar de zeer gevarieerde aanval was ingestudeerd. (Heden (2011! red.) zie ik varianten daarvan in het internationale volleybal op televisie terug).


Spelmoment van het SUES heren 1 team tijdens een toernooi in de jaren 1953-54. vlnr: Wobke Rijmberg, Bert Smallenbroek, Hans Oort en Dirk Koning. Geheel links (vaag op de achtergrond) nog Jan Jansonius)


Volleybal was niet meer alleen een schoolsport

In deze periode speelde het team van het gymnasium regelmatig tegen de sterkste teams van het Noorden: het team van de 1e en 2e Chr.HBS uit Groningen (twee zusterscholen in 1 gebouw): Ons Genoegen (OG) en het team van het Chr. Lyceum te Hoogeveen (H2C) en tevens tegen het team van de lerarenopleiding lichamelijke opvoeding te Groningen (MeSaCoSa), soms om het kampioenschap van het Noorden. In 1954 kwam het team van het gymnasium in de finale uit tegen MeSaCoSa en verloor in vijf sets in vijf uren spelen!! Volwassen lichaamsbouw won het van nog niet geheel volgroeide jongelieden. In die tijdspanne, 1952-1954, werd het volleybal organisatorisch in handen genomen door de Nederlandse Volleybal Bond (NeVoBo). Overal werden afdelingen opgericht met competities voor teams in verschillende klassen naar speelsterkte. Volleybal was niet meer alleen een schoolsport, ook bedrijfs- en militaire verenigingen beoefenden haar en waren deelnemers in de competities.

Organisaties vragen om besturen en dat betekende, dat ook het gymnasium meer organisatie behoefde. Daarbij kwam, dat het aantal leerlingen van deze school (jongens en meisjes samen) nooit boven de honderd uitkwam. Dus was de kans groot dat het hoge niveau van spelen niet eenvoudig te handhaven viel. Bovendien vroeg de NeVoBo om een organisatievorm met rechtspersoonlijkheid. De Gemeentelijke ULO komt de eer toe als eerste in verenigingsverband te zijn gaan spelen. De ULO (een vierjaren durende opleiding) had het toch al moeilijk tegen het gymnasium met een zesjarige opleiding. Zij kwamen uit onder de naam SuDoSa en stonden vanaf het begin open voor spelers van buiten de school. Op het gymnasium werd de vereniging opgericht in het voorjaar van 1954. De initiatiefnemers en oprichters van SUES: Bert Smallenbroek, Dirk Koning, Tijmen Bast, Jan Jansonius en de heer L. Thalen De bedenker van de naam: Wobke Rijmberg Spelers van het eerste uur / eerste uren: Bert Smallenbroek, Dirk Koning, Jan Jansonius, Wobke Rijmberg, Tijmen Bast, Schreuder, Jan Wim Jongebreur, Hans Oort, George Eleveld, Henk Buning, Frans Koning, en Hans Berghuis.


SUES dames-I 1955 Vlnr: Ruud de Ranitz, voorgr. Lies Tiersma, achtergr. Frouke de Wiljes, Alma Theunisz, Froukje Veltkamp en Saar de Ranitz


Er moest geld verdiend worden

Er veranderde niet veel. De naam gaf enige discussie omdat SUES in het Grieks zwijnen betekent. Eigenlijk had de vereniging SUAS (Set UP And Smash) behoren te heten, dat zou logisch geweest zijn. De aanleiding voor de oprichting was een acute; Er moest geld verdiend worden in verband met het GOTA (Gymnasiale Ontmoeting te Amsterdam) toernooi te Amsterdam. Bij gebrek aan sponsors moesten de spelers de kosten zelf dragen. Dezen konden ook verdiend worden met de recette van een toernooi in eigen huis. Het geld kwam binnen en men ging naar Amsterdam. Met de 2e plaats werd het een groot succes. Bekende gymnasiale teams uit de grote steden werden verslagen en in de finale werd op het nippertje verloren (16-14 3e set) van een Haags lyceum, waarvan de kern werd gevormd door spelers van RVC, toen kampioen van Nederland en hofleverancier van het nationale team. Het gym zat dus tegen de nationale top aan. Het zou zonde zijn als dat team niet bij elkaar gehouden zou kunnen worden. Dat bleek een naïeve gedachte.


Een sfeerfoto van het kersttoernooi uit 1955(waarschijnlijk de gymnastiekzaal van de RHBS). Boven zijn o.a. te zien: Geesje van Dijken, Tienke Hofker, Hans Swart, Anna Kammer en onder: Truus Slieker, n.n., Saar de Ranitz, Hans Berghuis, Frouke de Wiljes, Lies Tiersma, Anneke Graatsma.


“SUES en Flamingo nog aparte verenigingen en felle concurrenten”

Een van de motieven om een vereniging te stichten, waar oud-gymnasiasten lid van konden blijven, heeft niet gewerkt. Na het gymnasium te hebben verlaten, vertrokken de meeste spelers naar studentensteden in Nederland en gingen daar hun sport bedrijven. Om die reden was het dan ook voor de hand liggend dat later SUES en Flamingo fuseerden. SUES en Flamingo (en later SuDoSa) hebben in de volleybalsport een voortrekkersrol gespeeld. Aan menig Asser scholier heeft het volleybal veel plezier geschonken. Ter sportieve illustratie onderstaand stukje over de beginperiode. Dit is met toestemming van Martin Hiemink (waarvoor dank!!) vrijwel integraal overgenomen uit zijn boek ”Meer dan een toernooi, een halve eeuw Kerstvolleybaltoernooi in Assen 1949-1999”. (Uitgegeven in Assen in 1999). Het is uit het interview met Dirk Koning en vult e.e.a. prachtig aan:

“Het begint allemaal met een uitstapje naar Denemarken, nadat Bert Smallenbroek - speler in het eerste team van SUES - in de Groningse Korenbeurs het Deense nationale team ziet spelen. Zijn conclusie is dat de Denen eigenlijk niet kunnen volleyballen. En dat SUES eigenlijk misschien nog wel beter volleybalt. Hij zoekt daarom contact met de Deense volleybalbond en krijgt het voor elkaar dat een team van het Asser gymnasium wordt uitgenodigd om in Denemarken trainingen te geven. Nadat het schriftelijk was geregeld moest er nog een team worden samengesteld. In de ploeg die uiteindelijk in 1956 naar Denemarken afreist zitten leden van zowel SUES als Flamingo’55 met o.a. Hans Zwart en Bert Pelletier. Er werd ook nog bij Ons Genoegen (Chr. HBS Groningen) aangeklopt om versterking.”

Dirk Koning vertelt verder: “De trainingswedstrijd in Kopenhagen tegen het Deense nationale team werd door ons gewonnen. Onze verbazing was groot toen ook nog het Amerikaanse nationale team, op weg naar de Olympische Spelen van 1956, zich aandiende. Dat waren semi-profs en we zijn ongelooflijk door ze ingemaakt. Geen wonder!” Omdat van de beginperiode nauwelijks historie bewaard is gebleven in de vorm van documenten, is het bijzonder toch iets uit die tijd te laten zien. Uit de beginjaren van SUES zijn een paar foto’s bewaard gebleven en programmaboekjes van Kersttoernooien.


SUES heren-1 1955-1956. Vlnr: boven: Dirk Koning, Hans Berghuis, de heer L.Thalen onder: Frans Koning, Hans Oort, Bert Smallenbroek, Henk Buning en Jan Jansonius


In den beginne werd er in een eigen sporttenue gespeeld. Zoals op de foto te zien is kwamen er direct na de oprichting van SUES shirtjes met een SUES-logo, ontworpen door Hans Tent. En er kwamen voor het eerst rugnummers. Het logo is enkele jaren daarna (helaas) om onbekende redenen van de shirts verdwenen en was tot enige jaren geleden nergens meer te achterhalen. Zelfs niet bij de ontwerper. Gelukkig heeft Sietske Strop het logo in 2012 herontdekt: zie later in dit artikel.

In de documentatie op de web-site van de SFC reünie te Zeijen in 2012 is ook nog een overzicht van het programmaboekje van het Kersttoernooi van 1956 te zien. Het toenmalige bestuur bestond uit: Gerard Sanders voorzitter, Klaas Themmen penningmeester, Eilert de Jong vice-vz, Froukje Veltkamp secretaresse, en Wim Boers en Jan de Vries beiden huisvesting. Het doet haast weldadig aan het voorwoord van de burgemeester in die tijd te lezen.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl